काठमाडौं, नेपाल विद्युत् प्राधिकरणले आर्थिक वर्ष २०८२/८३ मा सीमापार विद्युत् व्यापारमा अहिलेसम्मकै उत्कृष्ट प्रदर्शन गर्दै नयाँ कीर्तिमान कायम गरेको छ।
भारत र बङ्गलादेशतर्फ विद्युत् निर्यात उल्लेखनीय रूपमा बढेसँगै नेपालले एक वर्षमै २९ अर्ब ३२ करोड ४७ लाख रुपैयाँ आम्दानी गरेको छ। यो अघिल्लो आर्थिक वर्षको तुलनामा ६७.९६ प्रतिशत बढी हो।
प्राधिकरणका तथ्यांकअनुसार आर्थिक वर्ष २०८१/८२ मा नेपालले २ अर्ब ३८ करोड २९ लाख युनिट विद्युत् निर्यात गरी १७ अर्ब ४५ करोड ८७ लाख रुपैयाँ आम्दानी गरेको थियो।
तर, समीक्षा वर्षमा निर्यात परिमाण ६२.८९ प्रतिशतले वृद्धि हुँदै ३ अर्ब ८७ करोड ७४ लाख ९२ हजार युनिट पुगेको छ।
नेपालले भारतीय ऊर्जा बजार आईईएक्स–डीएएम (IEX-DAM), आईईएक्स–आरटीएम (IEX-RTM), एनभीभीएन (NVVN) तथा बङ्गलादेशसँगको त्रिपक्षीय विद्युत् व्यापारमार्फत औसत प्रति युनिट ७ रुपैयाँ ५६ पैसाका दरले बिजुली बिक्री गर्दै यो ऐतिहासिक आम्दानी हासिल गरेको हो।
आयातमा उल्लेख्य कमी, विदेशी मुद्रा बचत
विद्युत् उत्पादन बढ्दै गएपछि नेपालले बाह्य बजारबाट गर्ने आयातमा पनि उल्लेख्य कमी आएको छ।
अघिल्लो आर्थिक वर्ष २०८१/८२ मा १ अर्ब ६८ करोड ४ लाख युनिट विद्युत् आयात गर्न १२ अर्ब ९२ करोड ३० लाख रुपैयाँ खर्च भएको थियो।
तर, आर्थिक वर्ष २०८२/८३ मा आयात ३१.५७ प्रतिशतले घटेर १ अर्ब १४ करोड ९८ लाख युनिटमा सीमित भएको छ।
यससँगै आयातमा हुने खर्च पनि १८.२९ प्रतिशतले घटेर १० अर्ब ५५ करोड ९९ लाख रुपैयाँमा झरेको छ।
यसले नेपालबाट बाहिरिने विदेशी मुद्रामा उल्लेखनीय बचत भएको प्राधिकरणले जनाएको छ।
व्यापारमा चार गुणाभन्दा बढी खुद बचत
निर्यातबाट प्राप्त २९ अर्ब ३२ करोड ४७ लाख रुपैयाँ आम्दानीबाट आयातमा खर्चिएको १० अर्ब ५५ करोड ९९ लाख रुपैयाँ घटाउँदा नेपालले विद्युत् व्यापारबाट मात्रै १८ अर्ब ७६ करोड ४८ लाख रुपैयाँ बराबरको खुद व्यापार बचत (नेट ट्रेड सरप्लस) हासिल गरेको छ।
यो अघिल्लो आर्थिक वर्षको तुलनामा अत्यन्तै ठूलो उपलब्धि हो। आर्थिक वर्ष २०८१/८२ मा विद्युत् व्यापारबाट नेपालको खुद बचत ४ अर्ब ५३ करोड ५७ लाख रुपैयाँ मात्रै थियो। एक वर्षमै यो बचत ३१३ प्रतिशतले वृद्धि हुँदै करिब चार गुणाभन्दा बढी पुगेको छ।
जलविद्युत् उत्पादनको प्रतिफल
नेपाल विद्युत् प्राधिकरणका अनुसार देशभित्र जलविद्युत् उत्पादनमा आएको वृद्धि, सीमापार प्रसारण पूर्वाधारको विस्तार, ऊर्जा व्यवस्थापनमा सुधार तथा क्षेत्रीय विद्युत् व्यापारको विस्तारका कारण यस्तो उपलब्धि सम्भव भएको हो।
विशेषगरी वर्षायाममा आन्तरिक मागभन्दा बढी उत्पादन हुने विद्युत् भारत र बङ्गलादेशमा निर्यात गर्न सकिने व्यवस्था भएपछि नेपालले विद्युत्लाई विदेशी मुद्रा आर्जन गर्ने प्रमुख स्रोतका रूपमा उपयोग गर्न थालेको छ।
ऊर्जा निर्यातमा बलियो बन्दै नेपाल
ऊर्जा क्षेत्रका जानकारहरूका अनुसार पछिल्लो उपलब्धिले नेपाल ऊर्जा आयातमा निर्भर मुलुकबाट क्रमशः ऊर्जा निर्यात गर्ने राष्ट्रका रूपमा स्थापित हुँदै गएको देखाएको छ।
आगामी वर्षहरूमा थप जलविद्युत् आयोजना सञ्चालनमा आउने, नयाँ प्रसारण लाइन विस्तार हुने र क्षेत्रीय ऊर्जा बजारमा पहुँच अझ सुदृढ हुने हो भने विद्युत् व्यापारले नेपालको अर्थतन्त्रमा अझ ठूलो योगदान पुर्याउने अपेक्षा गरिएको छ।
नेपालको ऊर्जा क्षेत्रमा आएको यो उपलब्धिलाई केवल विद्युत् निर्यातको सफलता मात्र नभई ऊर्जा आत्मनिर्भरता, विदेशी मुद्रा आर्जन र क्षेत्रीय ऊर्जा सहकार्यतर्फको महत्वपूर्ण फड्कोका रूपमा समेत हेरिएको छ।
