काठमाण्डौ । नेपाल राष्ट्र बैंकले आजदेखि पाँच सय रुपैयाँ दरका नयाँ नोट औपचारिक रूपमा चलनचल्तीमा ल्याएको छ।
गभर्नर प्रा. डा. विश्वनाथ पौडेलको दस्तखतसहित जारी गरिएको नयाँ सिरिजका नोट बजारमा प्रवेश गरेसँगै वित्तीय प्रणालीमा नयाँ चरणको नोट प्रचलन सुरु भएको छ।
केन्द्रीय बैंकका अनुसार नयाँ पाँच सय रुपैयाँका नोटहरू आकार र रंगमा भने पुरानै डिजाइनसँग मिल्दोजुल्दो छन्, तर सुरक्षा विशेषता, सिरिज संरचना र पहिचान प्रणालीमा महत्वपूर्ण परिमार्जन गरिएको छ।
हाल जारी गरिएको नोटहरूको संकेत नम्बर झ ३८ ०००००१ देखि ट ८३ ९९९९९९ सम्म विस्तार गरिएको छ।
नेपाली नोट प्रणालीअनुसार प्रत्येक अक्षर समूह (झ, ञ, ट) अन्तर्गत ०००००१ देखि ९९९९९९ सम्म करिब १० लाख थान नोट छापिन्छन्।
यस हिसाबले नयाँ सिरिजअन्तर्गत करिब ३० लाख थान नोट बजारमा प्रवेश गरेको राष्ट्र बैंकले जनाएको छ।
यो नयाँ जारीसँगै २०७८ पुस ९ गतेदेखि प्रचलनमा आएको ५०० रुपैयाँ दरको २०२० सिरिजका २ लाख ४८ हजार थान नोटलाई क्रमशः प्रतिस्थापन गर्ने प्रक्रिया पनि अघि बढ्ने अपेक्षा गरिएको छ।
नयाँ नोटमा राष्ट्रिय पहिचान र सुरक्षा दुवै पक्षलाई प्राथमिकता दिइएको देखिन्छ।
अग्रभागको बायाँतर्फ विश्वको सर्वोच्च शिखर सगरमाथाको चित्र राखिएको छ भने दायाँतर्फ नेपालको राष्ट्रिय फूल लालीगुराँसको पानी छाप समावेश गरिएको छ।
नोटको तल्लो भागमा २०८२ सिरिज नम्बर उल्लेख गरिएको छ, जसले यसको नयाँ संस्करणलाई संकेत गर्छ।
दृष्टिविहीन तथा कम दृष्टि भएका व्यक्तिहरूलाई सहज पहिचानका लागि पानी छापको बायाँतर्फ दुईवटा कालो थोप्ला राखिएका छन्, जसलाई स्पर्श गरेर नोटको मूल्य पहिचान गर्न सकिन्छ।
सगरमाथाको दायाँतर्फ अण्डाकार आकृतिभित्र कुबेरको चित्र समावेश गरिएको छ, जसको रंग प्रकाश अनुसार परिवर्तन हुने विशेषता रहेको छ—सीधा हेर्दा सुनौलो र ढल्काएर हेर्दा हरियो देखिने।
नोटको सुरक्षाका लागि ३।५ मिलिमिटर चौडाइको विशेष सुरक्षण धागो राखिएको छ, जसले नकली नोट नियन्त्रणमा सहयोग गर्ने अपेक्षा गरिएको छ।
उक्त धागो पनि प्रकाशअनुसार रंग परिवर्तन हुने खालको छ।
पछिल्लो भागमा नेपालको जैविक विविधताको प्रतीकका रूपमा पाटे बाघको चित्र राखिएको छ भने माथिल्लो भागमा NEPAL RASTRA BANK लेखिएको छ।
तल्लो भागमा RUPEES FIVE HUNDRED र 2025 AD सिरिज नम्बर उल्लेख गरिएको छ।
राष्ट्र बैंकका अनुसार नयाँ नोट केवल मुद्राको साधन मात्र नभई राष्ट्रिय पहिचान, सुरक्षा प्रविधि र समावेशी वित्तीय पहुँचलाई जोड्ने आधुनिक डिजाइनको उदाहरणका रूपमा ल्याइएको हो।
